Tết Hàn Thực
"Thân em vừa trắng lại vừa tròn,
Bảy nổi ba chìm với nước non."
- Hồ Xuân Hương -
1. Ý nghĩa Tết Hàn Thực tại Việt Nam
Mùng 3 tháng 3 Âm lịch hàng năm được gọi là Tết Hàn Thực. Xuất phát điểm từ điển tích Trung Hoa về lòng trung thành của Giới Tử Thôi (Hàn Thực nghĩa là ăn thức ăn lanh), tuy nhiên khi du nhập vào Việt Nam, Tết Hàn Thực đã được "địa phương hóa" mạnh mẽ và mang ý nghĩa hoàn toàn khác. Người Việt không bắt buộc phải kiêng lửa hay ăn đồ nguội lạnh đi để tưởng nhớ điển tích nước ngoài. Thay vào đó, nó trở thành Tết bánh trôi bánh chay, nhằm mục đích hướng về tổ tiên nguồn cội.
2. Bánh Trôi - Bánh Chay: Linh hồn của ngày lễ
Biểu tượng văn hóa đặc sắc nhất của ngày này là đĩa bánh trôi, bát bánh chay làm từ bột nếp trắng ngần. Đây là thứ ngũ cốc tinh hoa của nền văn minh lúa nước, được nhào nặn thành những viên tròn trĩnh để dâng lên ông bà cha mẹ.
Bánh Trôi
Hình dáng nhỏ, nặn tròn, bên trong nhân một viên đường phèn đỏ thẫm. Bánh được thả vào nồi nước sôi, khi chín sẽ nổi bồng bềnh lên mặt nước (Bảy nổi ba chìm). Vớt ra đĩa rắc chút vừng rang thơm lừng.
Bánh Chay
Nặn to dẹt hơn, nhân bằng đậu xanh đồ chín xay nhuyễn. Khi cúng được múc vào bát, chan ngập nước đường quấy bột sắn dây ướp hoa bưởi thanh khiết và rắc chút dừa nạo.
Theo sự tích dân gian, hình ảnh 50 viên bánh trôi - 50 viên bánh chay được người đời liên tưởng tới truyền thuyết Lạc Long Quân và Âu Cơ đẻ ra 'Bọc trăm trứng', 50 con xuống biển, 50 con lên non, chính thức trở thành biểu tượng của sự đoàn kết nòi giống.
3. Lễ nghi và kiêng kỵ
Vào sáng mùng 3 tháng 3, các gia đình sẽ dâng mâm quả, ngũ sắc, nhang đèn và đặc biệt là 3 hoặc 5 đĩa bánh trôi cùng bát bánh chay lên bàn thờ.
- ✗ Tránh cúng bánh lúc đang nặn hình thù kỳ quặc vỡ nát, phải cúng loại bánh lành lặn, nhẵn nhụi hình cầu viên mãn.
- ✗ Hạn chế cúng các loại cỗ mặn sát sinh quá lớn rình rang làm mất đi tính "thanh khiết, đơn giản" của Tết Hàn Thực.